PARTNERZY PORTALU
partner portalu partner portalu

Profilaktyka zdrowia jamy ustnej: tego większość pacjentów wciąż nie wie

ms
17-03-2021, 14:02
Profilaktyka zdrowia jamy ustnej: tego większość pacjentów wciąż nie wie Dr n. med. Katarzyna Mocny-Pachońska (fot. archiwum)
Światowy Dzień Zdrowia Jamy Ustnej 2021 (20 marca) promowany jest przez FDI pod hasłem „Zdrowie zaczyna się w jamie ustnej. Świadomy pacjent, świadomy lekarz”. No właśnie, czy świadomość ta nie jest zbyt pobieżna, bo zazwyczaj kojarzy się z tak zwaną potrójną dwójką: mycie zębów dwa razy dziennie po dwie minuty i dwa razy w roku wizyta w gabinecie stomatologicznym. O złożoności zagadnienia infoDENT24.pl rozmawia z dr n. med. Katarzyną Mocny-Pachońską.

Dr n. med. Katarzyna Mocny - Pachońska jest adiunktem w Katedrze Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, konsultantem w dziedzinie stomatologii zachowawczej z endodoncją w woj. śląskim oraz współwłaścicielką praktyki stomatologicznej Pachońscy Dental Clinic.

Mirosław Stańczyk infoDENT24.pl: Cukrzyca, zapalenie wsierdzia, mięśnia sercowego, kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie stawów, zapalenie nerwów, choroby krwi, owrzodzenie żołądka i dwunastnicy, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroby skóry, zapalenie tęczówki, Alzheimer, impotencja, depresja - lista schorzeń, które mogą się rozwijać na skutek nieleczonych stanów zapalnych w obrębie jamy ustnej zdaje się nie mieć końca. To są udokumentowane związki, ale na ile te związki są silne, żeby można było uznać jamę ustną, jeśli nie jako zasadniczy, to jako istotny czynnik sprawczy?
Dr n. med. Katarzyna Mocny - Pachońska: Musimy pamiętać, że wiele chorób ogólnoustrojowych manifestuje się w jamie ustnej. Udowodniono, że pacjenci cierpiący na choroby sercowo-naczyniowe mieli dużo gorszą higienę. Wiemy również, że przewlekły stan zapalny, związany z zapaleniem przyzębia i niedostateczną higieną, uruchamia różne prozapalne cytokiny takie jak: białko C-reaktywne, TNF α, interleukinę 1 β oraz interlekinę 6, które w połączeniu z bakteriemią stymulują proces miażdżycowy, jak również zwiększają podatność nabłonka naczyniowego endothelium na uszkodzenia (jest to proces inicjujący miażdżycę).

Dodatkowo, podczas epizodów zwiększonej bakteriemii jamy ustnej, Streptococcus viridans mogą indukować agregację płytek krwi i tworzyć zakrzepy. Nie zapominajmy, że miażdżyca naczyń krwionośnych mózgu odgrywa kluczową rolę w powstawaniu udaru. Niektóre doniesienia podkreślają związek zapaleń przyzębia i złej higieny jamy ustnej z chorobą wieńcową i zawałem mięśnia sercowego.

Liczne badania potwierdzają, że zła higiena w ciąży zwiększa ryzyko  wystąpienia stanu przedrzucawkowego, a nawet może doprowadzić do poronienia.

Zmiany w dziąsłach, związane z większą aktywnością hormonów takich jak estrogeny i progesteron, widoczne są szczególnie między drugim a ósmym miesiącem ciąży. Hormony te powodują rozszerzenie naczyń włosowatych, co skutkuje przerostem dziąseł oraz ich zapaleniem. Jednocześnie dochodzi do zmian flory bakteryjnej w kierunku flory beztlenowej. Bakterie te odpowiedzialne są za zapoczątkowanie procesu zapalnego, który może spowodować skurcze macicy i przedwczesny poród. Uważa się  że obecność chorób przyzębia w ciąży zwiększa 7,5-krotnie ryzyko wystąpienia komplikacji zdrowotnych.

W przypadku osteoporozy mamy do czynienia z zaburzoną równowagą między utratą kości a jej tworzeniem, co skutkuje zmniejszoną gęstością mineralną kości. Może to prowadzić do wzrostu resorpcji kości wyrostka zębodołowego, co z kolei doprowadza do zwiększenia liczby i głębokości kieszonek dziąsłowych.

Przewlekły stan zapalny prowadzi do miejscowego i systemowego zwiększenia poziomu interleukiny 6, która jest znanym wskaźnikiem utraty kości.

Choroba Leśniowskiego-Crohna i choroby skóry mogą manifestować się w jamie ustnej pod postacią owrzodzeń, nadżerek  czy aft.  Pamiętajmy, że lekarz stomatolog, jako lekarz pierwszego kontaktu często rozpoznaje nieprawidłowości w jamie ustnej które mogą być obrazem choroby ogólnoustrojowej.

Cukrzyca jest dobrym przykładem choroby, co do której można zastanawiać się co było wcześniej jajo czy kura. Osoby chore na cukrzycę są bardziej narażone na choroby jamy ustnej, choroba jamy ustnej jest często podawana za przyczynę rozwoju cukrzycy. Wydaje się, że diabetolog powinien mieć gorącą linię ze stomatologiem. Czy istnieje standardowa profilaktyka stomatologiczna w przypadku cukrzycy?
Cukrzyca jest schorzeniem ściśle powiązanym ze zdrowiem jamy ustnej. Uważa się,  że cukrzyca zwiększa trzykrotnie pojawienie się periodontitis (chorób przyzębia). Tutaj oddziaływanie jest bilateralne - nieleczone i zaostrzone periodontitis może utrudniać prawidłową kontrolę cukrzycy. Ponadto u diabetyków dochodzi do większej utraty kości, częstszego tworzenia się ropni, mamy także do czynienia z utrudnionym gojeniem się zmian. Oczywiście to jest na pewno spotęgowane w przypadku cukrzycy niewyrównanej. Liczne badania potwierdzają, że czynnikiem ryzyka pojawienia się chorób przyzębia jest występowanie cukrzycy typu 1 w dzieciństwie.

Rozwój zapaleń przyzębia u osób z cukrzycą związany jest niezaprzeczalnie z mikroangiopatiami, osłabioną odpowiedzią immunologiczną, zmniejszoną odpornością na infekcje, a także z różnicami w mikroflorze jamy ustnej oraz z zaburzeniami w metabolizmie kolagenu.

Nie do końca wyjaśniono bezpośredni związek cukrzycy z próchnicą. Niektórzy badacze podkreślają, że zwiększona koncentracja glukozy w ślinie oraz zmniejszone wydzielanie śliny u osób z cukrzycą mogą predysponować do rozpoczęcia procesu próchnicowego w twardych tkankach zęba. Jednocześnie inni autorzy stoją na stanowisku, że osoby z cukrzycą charakteryzują się mniejszą intensywnością próchnicy z powodu stosowania diety ubogowęglowodanowej i ograniczenia spożycia sacharozy, który uważa się za najbardziej kariogenny cukier.

Reasumując, osoby z cukrzycą, ze względu na obecność choroby podstawowej, która zaliczana jest do grupy chorób autoimmunologicznych, powinny pozostawać pod stałą opieką lekarza stomatologa monitorującego ryzyko próchnicy oraz stan tkanek przyzębia.

Nie sposób stosować kilku rodzajów diet jednocześnie. Czy realne jest wskazanie diety korzystnej dla stanu jamy ustnej, która nie znalazłaby się w kolizji z ogólnymi wymaganiami żywieniowymi i to bez zagłębiania się w ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia pacjenta z chorobami przewlekłymi? Niskoprzetworzone węglowodany, zwierzęce białko, produkty bogate w kwasy omega - 3, witamina C, przeciwutleniacze, roślinne związki azotu, błonnik to niektóre komponenty wymieniane jako korzystne przy zapaleniu dziąseł. Jeśli chodzi o mocne szkliwo pojawiłyby się zapewne inne składniki, nie mówiąc już o rozgraniczeniu: zęby stałe - zęby mleczne. Jeśli na ten zestaw nałożymy dietę wynikającą z ogólnego stanu zdrowia pacjenta - może pojawić się nie lada łamigłówka do rozwiązania. Trudno zagadnienie załatwić skrótową ulotką, promującą zdrowe odżywianie się z myślą o zębach.
Tak naprawdę dietą korzystną dla prawidłowego stanu jamy ustnej jest każda dieta ograniczająca podaż węglowodanów prostych. Zalecana może być np. dieta śródziemnomorska czy dieta niskowęglowodanowa. Musimy pamiętać jednak o tym, aby była odpowiednio zbilansowana i zapewniała właściwą podaż białka, witamin i składników mineralnych. W przypadku profilaktyki próchnicy konieczne jest ograniczenie spożycia cukrów prostych, zwłaszcza między posiłkami głównymi (eliminacja podjadania). Powinniśmy zrezygnować z dużej ilość „soft drinków”. W aspekcie profilaktyki zmian erozyjnych należałoby odpowiednio spożywać produkty o niskim (kwaśnym) pH.

Dieta jest tylko małym wycinkiem zagadnienia pod nazwą profilaktyka stomatologiczna. Czy wystarczającym i niezmiennym uzupełnieniem do całości zagadnienia jest wskazanie 2x2x2, niezależnie od tego kto jest adresatem tego przekazu? W tej formule nie mieści się już przecież chociażby nitkowanie, czy płyn do płukania jamy ustnej.
Odpowiadając na pytanie musimy przypomnieć sobie czynniki odpowiedzialne za rozwój próchnicy. Wyróżniamy cztery takie czynniki: bakterie próchnicotwórcze, występujące pod postacią biofilmu, substrat czyli węglowodany dostarczane z pożywieniem, podatność twardych tkanek zęba oraz czas, w którym proces zachodzi.

Znajomość tych czynników leży u podnóża zagadnienia jakim jest profilaktyka: eliminację biofilmu zapewniają nam odpowiednio przeprowadzane zabiegi higieniczne obejmujące nie tylko szczotkowanie, ale również właściwe oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych przy użyciu  nitek. Korzystnym elementem codziennej higieny jamy ustnej jest również stosowanie płynów do płukania jamy ustnej, które regulują ilość bakterii zlokalizowanych w jamie ustnej.

Bakterie nie zdołają przeprowadzić procesów demineralizacji twardych tkanek zęba bez substratu, którym są węglowodany dostarczane z zewnątrz, i tutaj należy podkreślić jak ważną rolę w profilaktyce przeciwpróchnicowej odgrywa właściwa dieta, ograniczająca – jak wspomniałam - zwłaszcza podjadanie między głównymi posiłkami. Aby utrzymać jamę ustną w zdrowiu - konieczne są regularne wizyty kontrolne w gabinecie stomatologicznym  co 6 miesięcy. W niektórych krajach europejskich do tych wizyt właśnie przywiązuje się niebagatelną rolę, zwłaszcza w kontekście refundacji przez systemy ubezpieczeń wybranych procedur stomatologicznych. Pacjent, który nie zgłasza się regularnie na wizyty kontrolne - traci możliwość refundacji zabiegów stomatologicznych. Ostania „dwójka” to dwie minuty poświęcone na codzienne mycie zębów, ale po tym co już powiedziałam, myślę, że oczywistym jest fakt, że skutecznej higieny jamy ustnej nie da się przeprowadzić w dwie minuty.

Jeśli mówimy o produktach z fluorem - od razu wskazujemy na pasty do zębów, ale są jeszcze: artykuły spożywcze zawierające fluor, woda z fluorem, suplementy diety. Czy te elementy można bez refleksji pomijać sięgając na przykład po pastę z fluorem lub posyłając dziecko na fluoryzację zębów? Nikt nie jest przecież w stanie wyliczyć dla siebie optymalnej dawki fluoru podawanej w tajemniczych dla wielu jednostkach ppm. Do kogo mamy się zwrócić o rzetelną radę co do optymalnego poziomu aplikowanego fluoru?
4 kwietnia 2019 r. w czasie panelu ekspertów złożonego z przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej, Sekcji Stomatologii Dziecięcej Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego oraz konsultantów krajowych w dziedzinach stomatologii dziecięcej i  pediatrii opracowano dokument analizujący skuteczność i bezpieczeństwo stosowania profilaktyki fluorkowej. Podkreślono w nim, że skuteczność fluoru w zapobiegniu próchnicy nie budzi wątpliwości.

Stosowanie preparatów zawierających fluor - zgodnie z rekomendacjami - jest bezpieczne. Ponadto, eksperci panelu podkreślili, że stosowanie pasty z fluorem wraz z dodatkową metodą profilaktyczną, a więc lakier/żel/płyn do płukania jamy ustnej - redukuje występowanie próchnicy o dodatkowe 10 procent. Wytyczne w zakresie stosowania profesjonalnej profilaktyki znane są każdemu lekarzowi dentyście i to on, w oparciu o ocenę ryzyka próchnicy, powinien zalecić odpowiednie zabiegi z wykorzystaniem fluoru. Natomiast bazą wyjściową pozostaje szczotkowanie dwa razy dziennie pastą do zębów zawierającą fluor.

Podobał się artykuł? Podziel się!

POLECAMY W SERWISACH

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.