PARTNERZY PORTALU
partner portalu partner portalu

Epidemia chorób jamy ustnej. Raport WHO

Autor: nieck • Źródło: who.int
23-11-2022, 12:43
Epidemia chorób jamy ustnej. Raport WHO Raport WHO na temat skali schorzeń stomatologicznych na świecie Fot. AdobeStock
Choroby stomatologiczne to jeden z najbardziej powszechnych problemów ze zdrowiem. Najnowszy raport na temat stanu zdrowia jamy ustnej sporządzony przez ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia ostrzega, że występowanie chorób jamy ustnej wzrasta na całym świecie w tempie przewyższającym wzrost populacji.
  • Wg danych WHO opublikowanych w ostatnim raporcie na temat globalnego stanu zdrowia jamy ustnej na próchnicę zębów stałych i mleczynych choruje 2,5 mld ludzi, 1 mld ma paradontozę, aż 370 mln cierpi z powodu bezzębia. 
  • W 2020 r. ponad 170 tys. pacjentów zmarło z powodu raka jamy ustnej
  • W skali świata 45 proc. populacji cierpi na jedną lub kilka nieleczonych chorób i schorzeń stomatologicznych
  • Wielkim wyzwaniem dla systemów opieki zdrowotnej jest rosnące narażenie na czynniki ryzyka chorób jamy ustnej, podkreśla WHO

Epidemia chorób, których można uniknąć. Globalny stan zdrowia jamy ustnej

W najnowszym raporcie na temat globalnego stanu zdrowia jamy ustnej Światowa Organizacja Zdrowia WHO  alarmuje, że już 45 proc. populacji ma jedną lub kilka nieleczonych chorób i schorzeń stomatologicznych.

To 3,5 miliarda ludzi, którzy cierpią z powodu bólu i infekcji oraz ich skutków. Żadna inna grupa chorób nie ma takiego wpływu na ludzkość. Niestety problem ten się nasila, przez ostatnie trzy dekady przybyło aż 1 mld osób dotkniętych chorobami jamy ustnej.

Próchnica chorobą powszechną. Co trzeci pacjent ma chore zęby

Jedna trzecia ludzi na świecie żyje z nieleczoną próchnicą zębów, to najbardziej rozpowszechniona choroba niezakaźna i główny problem zdrowotny w skali globalnej.

Najwięcej przypadków nieleczonej próchnicy odnotowuje się w zębach stałych, schorzenie to dotyka ponad 2 mld ludzi na całym świecie. Co do zębów mlecznych nieleczona próchnica jest najczęstszą przewlekłą chorobą wieku dziecięcego, na którą cierpi 514 mln dzieci.

Jak podkreślają autorzy raportu WHO, próchnicę zębów powoduje wiele czynników. Jej rozwój wynika z uwarunkowań związanych z rodziną i społecznością, które obejmują środowisko społeczne i fizyczne oraz dostęp do usług zdrowotnych.

Jednak najważniejszą przyczyną tej choroby jest spożywanie cukru  w żywności i napojach. Ograniczenie jego ilości w diecie  zmniejsza i częstość występowania i nasilenie choroby.  Natomiast dobra higiena jamy ustnej pozwala spowolnić rozwój próchnicy i skutecznie jej zapobiegać. Z tego powodu zaleca się mycie zębów dwa razy dziennie pastą z fluorem we wszystkich grupach wiekowych.

Nieleczona próchnica. Zmienia jakość życia

Nawracający ból powoduje problemy z przeżuwaniem i zakłóca sen, znacznie pogarsza jakość życia. Obniża wydajność w pracy i prowadzi do straconych możliwości edukacyjnych, staje się przyczyną słabych wyników w nauce.

Ciężka nieleczona próchnica z ogólnoustrojowymi reakcjami zapalnymi wywołanymi infekcjami miazgi zębów prowadzi do niedowagi i zahamowania wzrostu dzieci.

Zaawansowana choroba przyzębia. U co piątej osoby

W skali globalnej zachorowalność na paradontozę sięga blisko 19 proc. u osób w wieku powyżej 15 lat. Co oznacza, że z jej powodu cierpi ponad 1 mld ludzi. Częstość występowania w różnych grupach społecznych w poszczególnych krajach jest podobna, jednak liczba przypadków jest najwyższa w krajach biednych (437 mln).  Ciężka postać choroby przyzębia może się rozpoczynać już w późnym okresie dojrzewania, osiągać szczyt około 55 roku życia i na tym poziomie utrzymywać się aż do późnej starości. Mężczyźni i kobiety są w podobnym stopniu dotknięci chorobą. 

Częstość występowania i liczba przypadków paradontozy znacznie wzrosła w ciągu ostatnich trzech dekad. Szacunkowa liczba przypadków zwiększyła się o prawie 540 mln.

Ryzyko rozwoju zaawansowanej choroby przyzębia wzrasta wraz z wiekiem. Niestety wobec globalnych zmian demograficznych, starzejącej się populacji i rosnącej długowieczności, w przyszłości można spodziewać się narastania tego problemu. 

Wg danych raportu WHO większe obciążenie chorobami przyzębia występuje w
populacji o niższym statusie społeczno-ekonomicznym, dochodach lub wykształceniu, a także wśród osób mieszkających na obszarach wiejskich.

Osoby z paradontozą mają trudności w jedzeniu i mówieniu, zwłaszcza przy braku zębów lub gdy zęby są mocno rozchwiane. Tacy ludzie wycofują się z życia towarzyskiego, mają złe samopoczucie i ogólnie niską jakość życia.

Niewłaściwy tryb życia - zła higiena jamy ustnej to główny czynnik ryzyka chorób przyzębia, podobnie jak palenie tytoniu.  Zaawansowana forma  choroby przyzębia  ściśle wiąże się z głównymi chorobami niezakaźnymi; zwłaszcza z nieleczoną cukrzyca typu 2. Istnieje wiele dowodów naukowych, że zdrowe przyzębie poprawia kontrolę glikemii, zaś pogorszenie stanu przyzębia może być wczesnym wskaźnikiem źle leczonej cukrzycy.

Utrata zębów. Bezzębność

Utrata zębów to zazwyczaj konsekwencja trwających przez całe życie problemów ze zdrowiem jamy ustnej, głównie  próchnicy i  chorób przyzębia. Może być jednak także spowodowana urazem lub innymi przyczynami, prowadzącymi do ekstrakcji zęba. Bywa też konsekwencją słabego poziomu usług zdrowotnych, gdy świadczenia z zakresu stomatologii zachowawczej i protetyka albo nie są ogólnie dostępne, albo są zbyt drogie.

Utarło się postrzegać utratę zębów jako nieuchronny skutek starzenia organizmu i jest ono społecznie akceptowane w wielu kulturach. Tyle że życie bez zębów to nic innego jak trauma i psychiczna i społeczna, która ogranicza funkcjonowanie pacjenta. Pełnowartościowe odżywianie przestaje być możliwe lub staje się mocno utrudnione, gdy częściowe lub całkowite protezy zastępujące brakujące zęby, są niedostępne.

Całkowicie bezzębie dotyczy prawie 7 proc. ludzi w skali świata, wg szacunków jest to ponad 350 milionów przypadków.  Co znamienne region europejski ma najwyższą częstość występowania bezzębia. Szacuje się, że wśród osób po 60-tym roku życia  niemal co czwarty pacjent jest bezzębny (występowanie bezzębia na poziomie 22,7 proc.)

W ciągu ostatnich trzydziestu lat globalna liczba przypadków bezzębia wzrosła o 81 proc. W tym okresie  tylko kraje o niskich dochodach odnotowały niewielki spadek rozpowszechnienia problemu braku zębów (-4 proc.), podczas gdy we wszystkich  innych krajach nastąpił jego wzrost ( w krajach o średnio wysokim dochodzie do 30 proc., zaś w krajach najbogatszych liczba przypadków wzrosła o 39 proc.)

Rak jamy ustnej. Często kończy się zgonem

Nowotwory jamy ustnej powodują wysoką śmiertelność. Wg danych  GLOBOCAN w 2020 r. zdiagnozowano blisko 378 tys. nowych przypadków, a rak jamy ustnej był przyczyną zgonu prawie 178 tys. pacjentów.  Wśród wszystkich nowotworów zajmuje 16 miejsce  (dla obu płci) pod względem częstości zachorowań. Mężczyźni chorują na raka jamy ustnej ponad 2,5 razy częściej niż kobiety, także dwukrotnie częściej umierają z powodu tego nowotworu. 

Obserwowane trendy zachorowalności i umieralności na nowotwory jamy ustnej różnią się w zależności od rejonu geograficznego, wieku oraz płci. Różnice w skali globalnej w dużej mierze wynikają ze zmian w konsumpcji tytoniu i odzwierciedlają powszechność palenia papierosów.  WHO odnotowuje spadek w zachorowalności na raka jamy ustnej wśród mężczyzn, podczas gdy wśród kobiet utrzymuje się albo wzrost albo stały poziom zachorowań w regionach, w których palenie tytoniu pozostaje bez zmian.

Czynniki ryzyka raka jamy ustnej, które działają niezależnie lub wzajemnie się potęgują:

  • palenie tytoniu,
  • spożywanie alkoholu,
  • żucie betelu, 
  • dieta, 
  • zakażenie wirusem HPV,
  • pozycja społeczno-ekonomiczna.

Mapa drogowa. W kierunku powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego

Największym wyzwaniem we wszystkich krajach są utrzymujące się, a nawet rosnące narażenie na czynniki ryzyka  chorób jamy ustnej, podkreśla Światowa Organizacja Zdrowia.

W raporcie na temat globalnego zdrowia jamy ustnej są wymieniane takie czynniki jak: 

  • wysokie spożycie cukru
  • używanie tytoniu lub alkoholu
  • utrudniony dostęp do opieki stomatologicznej.

Niezbędna profilaktyka i opieka stomatologiczna nie obejmują całej populacji, szczególnie duże braki pojawiają się w przypadku ludności wiejskiej lub ubogiej.

Systemy opieki stomatologicznej skoncentrowane są na dentystach i kosztownych technologiach, zaniedbując tanie i skuteczne metody  zapobiegania chorobom jamy ustnej. 

To pole do zmian, które rozwiążą problem światowej epidemii chorób jamy ustnej i ich czynników ryzyka.  Reforma nie dokona się jednak, bez lepszego zintegrowania opieki stomatologicznej z podstawową opieką zdrowotną.

Globalny ciężar chorób wywołanych nieleczonym patologicznym stanem jamy ustnej oraz brak dostępu do przystępnej cenowo podstawowej opieki stomatologicznej stale się powiększa i obejmuje coraz większą część populacji. To niestety wyraźna oznaka niskiego priorytetu jaki w systemach opieki zdrowotnej ma  zdrowie jamy ustnej.

Rezolucja Światowego Zgromadzenia Zdrowia w sprawie zdrowia jamy ustnej została przyjęta w maju 2021 r.  Uchwała wzywa do zmiany paradygmatu w planowaniu polityki zdrowia jamy ustnej z konwencjonalnego modelu stomatologii odtwórczej na model promujący zdrowie stomatologiczne i zapobiegający chorobom jamy ustnej. Rezolucja podkreśla, że stan zdrowia jamy ustnej powinien się znaleźć w agendzie chorób niezakaźnych, zaś podstawowe interwencje w zakresie zdrowia jamy ustnej powinny być uwzględnione w pakietach świadczeń podstawowego ubezpieczenia zdrowotnego.





 

Podobał się artykuł? Podziel się!
SŁOWA KLUCZOWE
próchnica   WHO   choroby przyzębia   zdrowie jamy ustnej  

POLECAMY W SERWISACH