PARTNER PORTALU
partner portalu

Koronawirus: czy lekarz dentysta może pobierać opłatę epidemiczną – opinia prawna

ms
01-05-2020, 11:34
Koronawirus: czy lekarz dentysta może pobierać opłatę epidemiczną – opinia prawna mec. Arkadiusz Jóźwik radca prawny
Publikujemy bardzo potrzebne opracowanie mec. Arkadiusza Jóźwika radcy prawnego, specjalizującego się w prawie medycznym, który udzielił merytorycznej odpowiedzi na pytanie infoDENT24.pl o podstawę prawną pobierania od pacjentów dodatkowej opłaty wynikającej z kosztów ponoszonych na zapewnienie dodatkowych środków bezpieczeństwa w gabinecie stomatologicznym.

Nowe rekomendacje – nowe koszty
W raz z wybuchem epidemii SARS-CoV-2 ok 90 proc. placówek stomatologicznych w Polsce uległo zamknięciu. Stan taki trwał od połowy marca poprzez cały kwiecień 2020 r. W tym czasie wydane zostały rekomendacje Ministerstwa Zdrowia oraz Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego dotyczące zasad udzielania świadczeń stomatologicznych w czasie epidemii. Rekomendacje te wprowadziły reżim sanitarny w gabinetach stomatologicznych, w tym konieczność wdrożenia środków ochrony indywidualnej w zakresie dotąd niespotykany. Chodzi głównie o konieczność stosowania odpowiednich kombinezonów, lamp UVC, biosanityzerów, przeprowadzania fumigacji.

Epidemia nie ustała, przyrosty nadal są odnotowywane, nastąpiło jednak wyraźne spłaszczenie krzywej zachorowań. Obecne od jednej osoby z wirusem zaraża się 1,1 osoby. Do niedawna wskaźnik ten był dwu-, trzykrotnie wyższy.

Spora część placówek stomatologicznych zapowiada, że po weekendzie majowym wznowi funkcjonowanie. Świadczeniodawcy wykorzystali czas zawieszenia działalności na dostosowanie się do realizowania procedur w nowych realiach. Gabinety planują rozpocząć udzielanie świadczeń już nie tylko w przypadku pacjentów tak zwanych bólowych, w trybie interwencyjnym, kontynuowane mają być także podjęte uprzednio leczenia oraz rozpoczynane nowe – oczywiście z wyłączeniem osób z grupy ryzyka.

Bezpieczeństwo w gabinecie stomatologicznym - wyjątkowo drogie
Wspomniane rekomendacje zbiegły się w czasie z wielkimi problemami niedoboru środków nie tylko na rynku polskim, ale przede wszystkich światowym. Ceny środków ochrony poszybowały, osiągając wręcz szokujące pułapy cenowe. Dla przykładu można podać, że cena opakowania rękawiczek (100 szt.) przed pandemią kształtowała się na poziomie 12 zł, a dziś ceny nawet 79 zł; maseczka chirurgiczna stanowiła wydatek rzędu 20 gr, dziś od 1,8 do 2,2 zł; zaś fartuch flizelinowy miał cenę ok. 3 zł, dziś ok 17 zł. Przed pandemią nie było wymogu używania maseczek ffp2 bądź ffp3 (jedna sztuka takiej maseczki to wydatek ok. 80 zł). Nie istniała potrzeba stosowania fumigatorów, kosztujących na rynku od kilku do kilkunastu tysięcy złotych.

Tym samym koszty udzielania świadczeń, będące następstwem możliwie najlepszego w danych warunkach dostosowania się do zaleceń, drastycznie wzrosły. Szacuje się, iż koszt gabinetu, związany ze zwiększonym reżimem sanitarnym w czasie epidemii to – w przypadku pojedynczego pacjenta - od kilkunastu do nawet ponad 100 zł.

Coraz częściej pojawiają się więc w cennikach placówek stomatologicznych dodatkowe pozycje opłat, jako pokrycie kosztów zwiększonych zabezpieczeń. Różnie ta opłata bywa nazywana – opłata sanitarna, epidemiczna, epidemiologiczna i doliczana jest do rachunku za leczenie.

Nader często pojawia się pytanie, czy takie działania opierają się na prawie, czy też przeciwnie – są nielegalne.

Pamiętać należy, iż obecnie funkcjonują w Polsce świadczenia refundowane, finansowane ze środków publicznych, które kontraktuje Narodowy Fundusz Zdrowia oraz czysto komercyjne. Taki podział nie jest bez znaczenia przy ocenie legalności wprowadzania dodatkowych opłat.

Dodatkowe koszty w leczeniu „na NFZ”
Pamiętać należy, iż świadczeniodawca startujący w konkursie ofert, a następnie podpisujący umowę na wykonywanie świadczeń refundowanych w ramach NFZ, zgodnie z warunkami umowy, zobowiązuje się do zapewnienia odpowiedniego poziomu dostępności świadczeń. Jakiekolwiek limitowanie świadczeń w ramach umowy z NFZ, które nie opiera się na przepisach prawa (ustawie, rozporządzeniu, zarządzeniach prezesa NFZ lub samych warunkach umowy) stanowi rażące naruszenie obowiązującego strony kontraktu. Tym samym, placówki prowadzące świadczenia refundowane, które stawiają pacjentom alternatywę: poniesienie opłaty dodatkowej lub odmowa przyjęcia (w sytuacji sprzeciwu) – naruszają warunki kontraktu.

Dość powiedzieć, iż zgodnie z §3 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. 2020, poz. 320 t.j. ze zm.) świadczeniodawca jest obowiązany zaopatrywać się we własnym zakresie w leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyroby medyczne i inne materiały konieczne do wykonania świadczenia na podstawie umowy.

Tym samym w zakresie koniecznym do udzielenia świadczeń gwarantowanych, to świadczeniodawca zapewnia nieodpłatnie usługi towarzyszące, niezbędne do realizacji umowy, której przedmiotem jest udzielenie świadczeń. Pacjenci zatem – w ramach korzystania ze świadczeń refundowanych – nie mogą być przymuszani do ponoszenia opłat na cele sanitarno-epidemiologiczne.

W innych analogicznych sprawach dotyczących szpitali wypowiadał się już Rzecznik Praw Pacjenta oraz sądy administracyjne, które konsekwentnie podtrzymywały w mocy decyzje Rzecznika o naruszeniu zbiorowych praw pacjentów szpitali, którzy zobowiązywani byli do uiszczania opłat np. za mydło bądź byli zobowiązani sami sobie to mydło zapewnić.

Wprowadzenie podobnych rozwiązań w placówkach stomatologicznych, posiadających kontrakt z NFZ, jest zagrożone: kontrolą Rzecznika Prawa Pacjenta, kontrolą NFZ, karami umownymi, aż po wypowiedzenie kontraktu.

W ramach świadczeń refundowanych przez NFZ, pacjent nie zawiera umowy z placówką medyczną, a co za tym idzie, placówka ta nie ma prawa kształtować warunków leczenia. Umowa zawierana jest przez placówkę medyczną z NFZ, zaś pacjent jest beneficjentem tej umowy, osobą uprawnioną jedynie do odbioru świadczenia, stąd niemożliwość ustalania dodatkowej opłaty w systemie refundowanym.

Dodatkowe koszty w leczeniu poza NFZ
Rzecz ma się jednak zupełnie inaczej, jak idzie o świadczenia stomatologiczne realizowane komercyjnie. W tym przypadku obowiązuje tzw. zasada swobody umów polegająca na tym, iż strony tej umowy, to jest pacjent i placówka medyczna, mają prawo ukształtować treść umowy leczenia w granicach określonych prawem „Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”.

Tym samym, jeżeli placówka do ceny świadczenia medycznego dolicza dodatkową opłatę epidemiczną, informując o tym pacjenta przed realizacją usługi, a pacjent na taką opłatę wyraża zgodę i na nią przystaje, to opłata taka jest zgodna z prawem. Strony umowy mają bowiem prawo zawrzeć taką umową i tak określić zasady, czy składniki wynagrodzenia placówki medycznej, aby odpowiadały woli obu stron.

Trzeba zdecydowanie podkreślić, że zasada swobody umów dotyczy nie tylko tego, jaka będzie treść umowy, ale również i tego, z kim tę umowę się zawiera. Swoboda ta pozwala pacjentowi dowolnie wybrać placówkę medyczną, w której chce się leczyć, ale i placówce medycznej pozostawia prawo decyzji, czy wobec danego pacjenta na danych zasad leczenie będzie się odbywało.

A zatem jeżeli warunkiem zawarcia umowy leczenia jest konieczność poniesienia przez pacjenta dodatkowej opłaty, a pacjent opłaty tej nie chce ponosić, to placówka ma prawo odmówić zawarcia z pacjentem umowy - leczenia. Stanowi to wyraz fundamentalnej zasady równości w obrocie cywilnym: skoro nikt pacjenta nie może przymusić do wyboru danej placówki, to - co do zasady - nikt placówki nie powinien przymuszać do zawarcia z danym pacjentem umowy leczenia, jeżeli nie ma zgody obu stron co do warunków tej umowy.

Powyższa zasada ma odniesienie wyłącznie do świadczeń realizowanych komercyjnie, których podstawą jest umowa z pacjentem.

Udzielanie świadczeń w sytuacjach ekstremalnych
Pamiętać jednak należy, iż przepisy prawa przewidują bezwzględny obowiązek udzielenia świadczenia, jeżeli zaniechanie w tym zakresie mogłoby powodować narażenie pacjenta na utratę życia, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego rozstroju zdrowia oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki (vide art. 30 ustawy o zawodzie lekarza oraz art. 15 ustawy o działalności leczniczej). W tym przypadku nie ma możliwości uzależniania pomocy od zgody na dodatkową opłatę.

Trudno jest wyrokować na chwilę obecną, jak do przedstawionego zagadnienia podejdzie Rzecznik Prawa Pacjenta. Czy uzna on nakładanie dodatkowych opłat za praktyki naruszające zbiorowe prawa pacjenta bezwarunkowo, czy też takie praktyki dopuści tylko wobec świadczeń komercyjnych, bowiem wobec świadczeń refundowanych są one zakazane a limine. Pewne jest jednak to, że rynek znajdzie i na to receptę, choćby w ten sposób, że dokona podniesienia ceny za same usługi medyczne, co do kształtowania których kompetencja RPP nie sięga.

autor: mec. Arkadiusz Jóźwik
Radca prawny, specjalizujący się w prawie medycznym, w zakresie działalności leczniczej i obsługi prawnej przedsiębiorców medycznych, ze szczególnym uwzględnieniem stomatologii. Audytor placówek medycznych. Publicysta medyczny. Autor bloga dla lekarzy dentystów prawodlastomatologow.pl.

Pełnomocnik lekarzy w szeregu postępowań sądowych, w sporach z pacjentami oraz organami administracji państwowej. Przedsiębiorca prowadzący Kancelarię Radcy Prawnego i gabinety stomatologiczne Nova Dent.

Podobał się artykuł? Podziel się!

POLECAMY W SERWISACH

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. O celach tego przetwarzania zostaniesz odrębnie poinformowany w celu uzyskania na to Twojej zgody. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.