Odpowiedzialność kontraktowa a odpowiedzialność deliktowa

25-03-2013, 00:01
W poprzednim odcinku cyklu zasygnalizowane zostały pewne zagadnienia dotyczące odpowiedzialności cywilnej za błąd w sztuce lekarskiej, jednakże należy pamiętać, że odpowiedzialność cywilna jest szersza niż tylko w sytuacji zaistnienia błędu. Różne są także podstawy prawne odpowiedzialności za szkody wyrządzone pacjentowi przez lekarza dentystę oraz podmioty, które ponoszą za to odpowiedzialność.

Tytułem przykładu, jeżeli dentysta wyrwie pacjentowi zdrowy ząb to odszkodowanie może przysługiwać od niego, co wydawałoby się rozwiązaniem logicznym, ale w pewnych sytuacjach może nie odpowiadać, a odpowiedzialność poniesie kto inny np. podmiot leczniczy, który go zatrudnia.

Odpowiedzialność kontraktowa to odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. W branży medycznej słowo kontrakt kojarzy się z umową zawieraną z NFZ, jednakże w prawie ma szerszy zakres zastosowania.

Podstawowym przepisem, który dotyczy odpowiedzialności kontraktowej jest art. 471 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że: Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Generalnie można przyjąć, że wykonywanie usług stomatologicznych zawsze ma charakter umowny. Niekoniecznie musi to być umowa pisemna. Jeżeli pacjent przychodzi do dentysty z bólem zęba czy też profilaktycznie, to dochodzi do zawarci umowy o leczenie zęba.

Odpowiedzialność deliktowa natomiast to odpowiedzialność za czyn niedozwolony, czyli wyrządzenia komuś szkody na skutek zawinionego działania. Deliktu nie należy utożsamiać z przestępstwem.

Podstawę prawną tej odpowiedzialności zawiera przepis art. 415 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że: Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Odpowiedzialność ta może, ale nie musi mieć związku z realizacją umowy. Przykładowo na imprezie integracyjnej jedna osoba uderza drugą na skutek czego dochodzi do utraty przez tą pierwszą zęba. W przypadku działalności dentysty trudno sobie wyobrazić sytuację, w której szkoda deliktowa powstaje bez stosunku umownego. Nawet gdyby osobą, która uderza drugą, w naszym przykładzie, był dentysta, to oczywiście powstanie odpowiedzialności deliktowej nie miałoby żadnego związku z prowadzoną przez niego praktyką stomatologiczną, a jego sytuacja byłaby identyczna jak w przypadku, gdy agresorem byłby prawnik czy urzędnik.

Czytaj także: Odpowiedzialność cywilna lekarza dentysty za błąd w sztuce stomatologicznej

Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że to samo działanie lub zaniechanie może rodzić odpowiedzialność zarówno kontraktową, jak i deliktową. Prowadzenie leczenia kanałowego niezgodnie z zasadami sztuki stomatologicznej jest nienależytym wykonaniem umowy, a zatem powstanie odpowiedzialność kontraktowa, ale także może stanowić podstawę odpowiedzialności deliktowej. Wybór podstawy prawnej dochodzenia roszczeń co do zasady należy do pacjenta, ale odnośnie podmiotu, o którego będzie dochodził odszkodowania to może być z tym różnie.

Przeanalizujmy zatem możliwe sytuacje pod kątem podstaw odpowiedzialności i podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody.

Odpowiedzialność dentysty prowadzącego prywatną praktykę

Dentysta, który udziela świadczeń stomatologicznych na własny rachunek, w ramach prywatnego gabinetu, sam będzie odpowiadał za zawinione wyrządzenie pacjentowi szkody. Jak wyżej wskazałem, zawsze istnieje między pacjentem a dentystą umowa, więc będzie dochodzić do zbiegu podstaw odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej. Należy zwrócić uwagę, że z reguły w prywatnym gabinecie zatrudniony jest personel pomocniczy pomoc dentystyczna. Na skutek ich działania lub zaniechania także może dojść do wyrządzenia szkody. Dentysta, który prowadzi gabinet prywatny zobowiązany jest także do naprawienia szkód wyrządzonych pacjentom z winy tych osób.

Obok wskazanych powyżej art. 415, 471 Kodeksu cywilnego, podstawę prawną odpowiedzialności będą stanowiły także przepisy art. 430 i 474 Kodeksu cywilnego. Pierwszy z nich stanowi, że: Kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności., natomiast drugi: Dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza. Przepis powyższy stosuje się także w wypadku, gdy zobowiązanie wykonywa przedstawiciel ustawowy dłużnika.

W przypadku dentysty, który ma prywatną praktykę, ale udziela pacjentowi świadczeń stomatologicznych w ramach umowy z NFZ, w razie zawinionego wyrządzenia szkody ponosić będzie wyłącznie odpowiedzialność deliktową za własne działanie lub zaniechanie oraz ewentualnie za działanie lub zaniechanie personelu pomocniczego.

Odpowiedzialność dentysty udzielającego świadczeń stomatologicznych w podmiocie leczniczym

W najlepszej sytuacji jest dentysta zatrudniony na podstawie umowy o pracę, bowiem za jego działanie lub zaniechanie, które spowodowało wyrządzenie pacjentowi szkody nie ponosi odpowiedzialności. Wypłata odszkodowania należy bowiem do podmiotu leczniczego. Ewentualnie po zaspokojeniu roszczeń odszkodowawczych pacjenta podmiot leczniczy może domagać od dentysty tzw. regresu, ale ograniczonego do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia.

Powyższe rozwiązanie wynika z przepisu art. 120 Kodeksu pracy, który stanowi, że:

§ 1.  W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca.

§ 2.  Wobec pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach niniejszego rozdziału. oraz przepisu art. 119 Kodeksu pracy: Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

W przypadku dentysty zatrudnionego na podstawie umowy cywilnoprawnej (zlecenia, o dzieło) odpowiada on za szkodę wyrządzoną ze swojej winy, jednakże solidarnie z podmiotem leczniczym.

W następnej części cyklu m.in. o przesłankach odpowiedzialności deliktowej.

Czytaj także: Ministerstwo Sprawiedliwości o gwarancji na usługi stomatologiczne

dr Robert Frey, Kancelaria Radcy Prawnego dr Robert Frey, Kielce

Dr Robert Frey, doktor nauk prawnych, radca prawny, adiunkt na Wydziale Prawa Wyższej Szkoły Ekonomii i Prawa im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach, właściciel Kancelarii Radcy Prawnego, autor monografii Powództwa przeciwegzekucyjne oraz szeregu publikacji z zakresu prawa i postępowania cywilnego, prawa pracy oraz prawa administracyjnego. Prelegent w trakcie konferencji i kursów z zakresu prawa medycznego.