Prawo pracy w gabinetach stomatologicznych: aparatura RTG i oświetlenie dzienne

ms
31-03-2020, 12:15
Dziwne uczucie publikować tekst bez tematu - koronawirus. Spróbujmy jednak, posłanki Magdalena Biejat i Marcelina Zawisza pytają ministra zdrowia o wymogu zapewnienia w gabinetach stomatologicznych światła dziennego w kontrze do zasad aranżacji pomieszczeń, w których znajdują się wewnątrzustne punktowe aparaty RTG i wskazują, że przepisy są sprzeczne.

Warunki instalowania aparatury RTG w gabinecie stomatologicznym
Zgodnie z art. 10 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. 2018 poz. 2190) lekarze dentyści wykonują działalność leczniczą w odpowiednio urządzonym, stałym pomieszczeniu, potocznie zwanym gabinetem. Działalność tego rodzaju – zgodnie z art. 11 ustawy - może obejmować także udzielanie świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem badania diagnostyczne wykonywane w celu rozpoznania stanu zdrowia i ustalenia dalszego postępowania leczniczego.

Z możliwości tej lekarze dentyści często korzystają, oferując w swoich gabinetach usługi diagnostyczne, w tym z zakresu diagnostyki obrazowej. Jest to szczególnie uzasadnione wziąwszy pod uwagę, że diagnostyka obrazowa w licznych przypadkach stanowi warunek konieczny do przeprowadzenia prawidłowego leczenia dentystycznego.

Wyposażenie gabinetów dentystycznych w diagnostyczne urządzenia radiologiczne wymaga spełnienia warunków wskazanych w rozporządzeniu ministra zdrowia z 21 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy z urządzeniami radiologicznymi (Dz. U. z 2006 r. nr 180, poz. 1325). Zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia, wykorzystywanie diagnostycznych urządzeń radiologicznych wymaga zatwierdzenia projektu pracowni lub gabinetu radiologicznego wraz z projektem i opisem osłon stałych oraz wentylacji (dalej jako „postępowanie w sprawie zatwierdzenia projektu”) przez właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.

Przepisy nie przewidują szczegółowych zasad, według których powinno toczyć się postępowanie w tej sprawie. Brak ten nie tylko prowadzi do daleko idącej niejednolitości rozstrzygnięć organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej różnych właściwości terytorialnych, ale stanowi także istotne utrudnienie w działaniu podmiotów planujących otwarcie gabinetu dentystycznego.

Uprawnienia sanepidu
W pierwszej kolejności wskazać należy na kwestię wyznaczenia granic postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu, tj. czy wojewódzki inspektor sanitarny uprawniony jest do badania przedstawionej dokumentacji dotyczącej gabinetu dentystycznego wyłącznie pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy z urządzeniami radiologicznymi, ewentualnie w innych przepisach dotyczących radiologii, czy też może odmówić zatwierdzenia projektu gabinetu ze względu na treść innych przepisów?

Praktyka państwowych wojewódzkich inspektorów sanitarnych wskazuje na ten drugi sposób postępowania, tj. odmowę zatwierdzenia projektu także ze względu na inne przepisy, nie regulujące problematyki radiologii.

Oświetlenie dzienne - wymagane
Z poruszonym zagadnieniem granic postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu związane są dalsze kwestie, w szczególności zaś zmiana linii orzeczniczej dotyczącej § 25 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. 2003 nr 169 poz. 1650). Przepis ten nakazuje zapewnienie oświetlenia dziennego w pomieszczeniach stałej pracy, w tym gabinetach dentystycznych, chyba że jest to niemożliwe lub niewskazane, a na zastosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego pracodawca uzyskał zgodę właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydaną w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy.

Zgoda taka, zgodnie z obecnie obowiązującą wykładnią sądów administracyjnych (m.in. wyroki NSA: z 26 września 2011 r., sygn. akt I OSK 2461/11; z 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 814/08), wydawana jest wyłącznie dla pomieszczeń produkcyjnych. Gabinety dentystyczne nie mieszczą się w tej kategorii pomieszczeń, w związku z czym podmioty je prowadzące nie mają możliwości uzyskania zgody na zastosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego.

Co z oświetleniem pomieszczeń diagnostyki obrazowej
Z powyżej przywołanych przepisów wynika konieczność posiadania oświetlenia dziennego w gabinetach dentystycznych będących pomieszczeniami stałej pracy (tj. pracy tego samego pracownika powyżej czterech godzin na dobę). Stoi to w sprzeczności z § 36 ust. 1 rozporządzenia ministra zdrowia z 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. 2019 poz. 595). Zgodnie z tym przepisem, w pomieszczeniach diagnostyki obrazowej stosuje się wyłącznie oświetlenie elektryczne.

Mając na uwadze, że za „gabinety diagnostyki obrazowej”, o których mowa w § 36 ust. 1 rozporządzenia należy uznawać także gabinety diagnostyczno-zabiegowe (§ 2 pkt 1 rozporządzenia), tzn. takie, w których wykonywane są zabiegi diagnostyczne lub terapeutyczne o charakterze zabiegowym, powstaje istotny problem. Z jednej strony prawo zobowiązuje bowiem, aby pracodawca zapewniał pracownikom światło dzienne (§ 25 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy), z drugiej zaś przepisy § 36 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą, zabraniają stosowania oświetlenia dziennego.

Wewnątrzustne punktowe aparaty RTG przy unicie
Powyższa kwestia uwidacznia się w szczególności w przypadku stosowania w gabinetach dentystycznych wewnątrzustnych punktowych aparatów RTG, instalowanych w unicie stomatologicznym, które umożliwiają wykonywanie zdjęć poszczególnych zębów lub fragmentów uzębienia bez konieczności opuszczania fotela stomatologicznego przez pacjenta, w celu udania się do pracowni lub gabinetu rentgenowskiego.

Zastosowanie tego typu aparatów RTG jest standardem w nowoczesnej praktyce dentystycznej. Poprawia komfort pacjenta, skraca czas zabiegu i zapobiega oddziaływaniu promieniowania rentgenowskiego na inne fragmenty ciała pacjenta, niż jest to konieczne dla wykonania zabiegu dentystycznego.

Oświetlenie a sposoby zatrudniania pracowników  
Mając na uwadze, że brak jest obowiązujących wytycznych dotyczących zapewnienia oświetlenia dziennego w gabinetach dentystycznych, w których stosowane są wewnątrzustowe punktowe aparaty RTG, niejednolitość rozstrzygnięć państwowych wojewódzkich inspektorów sanitarnych w tej kwestii, a także daleko niezadowalającą praktykę przedsiębiorców, którzy w opisanej sytuacji, w celu ominięcia przepisów nakazujących zapewnienie światła dziennego, „wypychają” pracowników gabinetów dentystycznych, w szczególności lekarzy dentystów oraz pielęgniarki i asystentki stomatologiczne, na elastyczne formy zatrudnienia.

Posłanki pytają ministra zdrowia
Czy w postępowaniu w sprawie zatwierdzenia projektu pracowni lub gabinetu radiologicznego wraz z projektem i opisem osłon stałych oraz wentylacji właściwy państwowy wojewódzki inspektor sanitarny uprawniony jest do badania spełniania przez gabinet dentystyczny innych warunków, niż określone w rozporządzeniu ministra zdrowia z 21 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy z urządzeniami radiologicznymi?

Czy w gabinetach dentystycznych, w których stosowane są wewnątrzustne punktowe aparaty RTG istnieje obowiązek zapewnienia pracownikom oświetlenia dziennego?

Czy MZ prowadzi pracę nad zmianami pozwalającymi zatrudniać w gabinetach dentystycznych wyposażonych w aparaturę RTG, pracowników na umowę o pracę?