Tajemnica lekarska ponad kontrolą skarbową

Autor: miro • Źródło: ws
25-02-2016, 08:10
Pracownicy urzędu skarbowego, kontrolując prawidłowość zobowiązań podatkowych gabinetu lekarskiego lub dentystycznego, nie mogą żądać ujawnienia danych osobowych pacjentów – przypomina ORL w Opolu.

Okręgowa Rada Lekarska w Opolu jeszcze raz zwróciła uwagę lekarzom i lekarzom dentystom na zakaz łamania tajemnicy lekarskiej w wyniku udzielenia informacji, które mogą zawierać dane objęte taką tajemnicą.

Zakaz nie dotyczy sytuacji gdy medyk zostanie zwolniony z obowiązku dochowania tajemnicy lekarskiej przez sąd.

Do stanowiska tego odniosła się radca prawny Anna Krauze. Pisze ona w obszernym uzasadnieniu, o tym, że opinia ORL w Opolu jest prawidłowa.

Urzędy skarbowe podczas kontroli powołują się m.in. na normę art. 7c. ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej, który brzmi następująco:
1. Organy kontroli skarbowej, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1-3, mogą zbierać i wykorzystywać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość zobowiązania podatkowego oraz przetwarzać je w rozumieniu przepisów o ochronie danych osobowych, także bez wiedzy i zgody osoby, której dane te dotyczą.
2. Informacje, o których mowa w ust. 1, są udostępniane na podstawie postanowienia organu kontroli skarbowej, w terminie i w formie określonej przez ten organ. W uzasadnieniu postanowienia należy wskazać okoliczności, z których wynika konieczność pozyskania żądanych informacji.
3. Podmiotowi, do którego skierowano postanowienie, o którym mowa w ust. 2, przysługuje zażalenie do Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej.

Formą wyrażającą protest lekarza na postanowienie organu kontroli skarbowej, w zakresie konieczności udostępnienia danych pacjentów, jest zatem zażalenie do Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej. Jest to pierwszy z kroków, który w razie otrzymania takiego postanowienia, trzeba podjąć.

Złamanie tajemnicy lekarskiej może wiązać się z naruszeniem normy art. 266 kodeksu karnego i skutkować ewentualną odpowiedzialnością karną lekarza, co tym bardziej przemawia za nieudzielaniem informacji nią chronionych.

NIL zleciła sporządzenie opinii prawnej na temat tajemnicy lekarskiej w przypadku kontroli urzędu kontroli skarbowej. Jest to opinia z 10 stycznia 2013 r., której treść wskazuje na brak możności udzielania kontrolerom informacji o pacjencie.

Niemałe zamieszanie w środowisku lekarskim wywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 29 stycznia 2014 r., I SA/Go 624/13, w którym Sąd rozpatrzył skargę jednego z lekarzy na grzywnę nałożoną w postępowaniu kontrolnym przez urząd skarbowy. Wyrok ten był niekorzystny dla lekarza. Fragment jego treści jest następujący:
W ocenie sądu, dane pacjentów obejmujące imię i nazwisko, adres nie są objęte tajemnicą medyczną, nie są to dane medyczne. W kontekście brzmienia art. 26 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.) należy odróżnić dane identyfikujące pacjenta od stanowiących dokumentację medyczną danych o jego stanie zdrowia i udzielonych świadczeniach. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że dane osobowe stanowią jednocześnie dane o charakterze medycznym. Ustawodawca zakres chronionych danych medycznych ograniczył bowiem wyłącznie do informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu lekarza. Przy czym, zgodnie z ustawą z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 z zm.), wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności na: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób, zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich.

Z orzeczeniem tym nie zgodziło się wiele podmiotów. Skargę kasacyjną do NSA wniósł sam lekarz, jak i Rzecznik Praw Obywatelskich. Do postępowania w charakterze uczestnika dopuszczono także NIL. Sprawa ta, póki co, nie została rozstrzygnięta przez NSA.  

W tym okresie zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2014 r. sygn. akt K 23/11, w którym również rozstrzygano kwestie związane z tajemnicami zawodowymi. TK podkreślił szczególną wagę tajemnicy lekarskiej i wskazał, że ograniczenie tajemnicy lekarskiej w drodze zapisów ustawowych może naruszać konstytucyjne prawo do prywatności, wolność komunikacji i autonomię informacyjną jednostki.

Połączony wniosek do TK złożyli Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Prokurator Generalny. Naczelna Rada Lekarska przystąpiła do postępowania przed Trybunałem w charakterze uczestnika, optując za jak największą ochroną tajemnicy lekarskiej.

TK uznał, że przepisy o kontroli operacyjnej, w zakresie dotyczącym osób zobowiązanych do zachowania tajemnicy lekarskiej, są niezgodne z Konstytucją: „Ustawodawca jest zobowiązany chronić poufność wiadomości przekazywanych w warunkach dyskrecji osobom wykonującym zawody zaufania publicznego znacznie intensywniej niż poufność innych informacji przekazywanych między jednostkami.” Komentarz tego orzeczenia w formie odezwy sporządził 31 lipca 2014 r. prezes Naczelnej Rady Lekarskiej.

Warto wskazać także na działania NIL, zmierzające do podjęcia odpowiednich zmian ustawodawczych, które zapewniałyby właściwą ochronę tajemnicy lekarskiej. Prezydium NIL w tym celu podjęło apel Nr 6/15/P-VII, skierowany do  ministra zdrowia, w którym po raz kolejny nakreślono konieczność ochrony wszelkich informacji o pacjentach, zapewniając tym samym prawidłowe strzeżenie ich prywatności. Prezydium podkreśliło również, iż modelowym działaniem, zwalniającym lekarza z zachowania tajemnicy lekarskiej jest istniejący w obrocie prawnym art. 180 § 2 kodeksu postępowania karnego, który umożliwia wystosowanie nakazu w tym zakresie wyłącznie przez sąd.

W postępowaniu cywilnym i administracyjnym nie ma możliwości zwolnienia lekarza z obowiązku zachowania tajemnicy lekarskiej. W toku postępowania karnego natomiast tajemnica lekarska jest chroniona w ten sposób, że o zwolnieniu z obowiązku jej zachowania orzeka sąd (tylko wtedy, gdy jest to niezbędne w procesie dochodzenia prawdy). Tajemnica lekarska powinna korzystać z bezwzględnej ochrony także w toku kontroli podatkowej. Nie do przyjęcia jest domaganie się od lekarza przez organy kontroli podatkowej ujawniania informacji objętych tajemnicą lekarską.